03.08.2017 | Kategoria: Publikacje prawne

Zmiany w europejskim prawie spadkowym

17 sierpnia 2015 weszły w życie przepisy ułatwiające znacznie sprawy związane ze spadkami transgranicznymi w UE . Zmiany te mają szczególne znaczenie dla osób mieszkających poza granicami Polski oraz dla ich ewentualnych spadkobierców. Poniżej przedstawimy kilka najważniejszych praktycznych kwestii związanych z tematyką spadków transgranicznych w ramach Unii Europejskiej.

Zmiany w europejskim prawie spadkowym

Sądy którego państwa będą kompetentne w sprawie spadkowej?       

Co do zasady sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał swoje miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci są kompetentne do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku, czyli mają jurysdykcję krajową. W przypadku jednak gdy spadkodawca wybrał prawo swojego ojczystego państwa jako właściwe, spadkobiercy mogą zawrzeć umowę (tzw. umowę prorogacyjną), na podstawie której właściwe będzie prawo tego państwa. Takie rozwiązanie może być przydatne dla polskich obywateli, którzy wyemigrowali z Polski i osiedlili się w innym państwie członkowskim UE oraz dla ich rodzin.

Wariant A: 

Pani Iksińska, posiadająca polskie i niemieckie obywatelstwo, wyjechała z Polski i zamieszkała w Monachium, gdzie kupiła mieszkanie. W testamencie zdecydowała, że prawem właściwym w sprawach dot. jej spadku ma być prawo polskie. 

Wariant B: 

Sytuacja, jak powyżej, ale po śmierci pani Iksińskiej jej spadkobiercy porozumieli się pisemnie, że sprawa spadkowa powinna toczyć się w Polsce

W wariancie A, w przypadku śmierci pani Iksińskiej organy niemieckie miałyby jurysdykcję w sprawie dotyczące jej spadku ze względu na jej miejsce zwykłego pobytu w tym kraju. W wariancie B zgodnie z umową spadkobierców zmarłej do rozpatrzenia sprawy właściwe byłyby polskie sądy. 

Według jakiego prawa dziedziczenie? 

Prawem właściwym dla wszystkich spraw dotyczących spadku i dla całego majątku spadkowego jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. W przypadku śmierci osoby będącej obywatelem zarówno Polski, jak i Niemiec posiadającej nieruchomości w obu tych krajach i na stałe zamieszkałej w Niemczech, prawem właściwym dla spraw spadkowych będzie prawo niemieckie. W tym przypadku istotne jest jedynie miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci natomiast ani podwójne obywatelstwo, ani majątek spadkowy rozmieszczony w obu krajach nie ma tu znaczenia.

Pojawia się jednak pytanie czym tak naprawdę jest miejsce zwykłego pobytu? Przyjmuje się, że powinno ono wykazywać ścisły i stabilny związek z danym państwem. Pod uwagę należy wziąć wszystkie istotne elementy faktyczne, w szczególności czas trwania i regularność obecności zmarłego w danym państwie oraz warunki i powody tej obecności. Ustalenie tej kwestii może nie być takie oczywiste. Szczególnie w kontekście powszechnej w Polsce migracji zarobkowej. Zilustrujmy ten problem przykładem:

Przykład:

Pan Kowalski, obywatel Polski, pochodzący z Radomia wyjechał do Niemiec do pracy. W Niemczech pracuje i mieszka już od dwóch lat. Spędza jednak wszystkie święta i okresy urlopu z żoną i dziećmi w Radomiu, którym przesyła też większość zarobionych przez siebie pieniędzy. Jakie prawo odnośnie spraw spadkowych będzie właściwe w przypadku śmierci pana Kowalskiego? 

Nawet długotrwały pobyt za granicą z powodów zawodowych lub ekonomicznych niekoniecznie musi prowadzić do uznania, że dana osoba ma miejsce zwykłego pobytu za granicą. Jeśli zmarły zachowywał przed śmiercią ścisły i stabilny związek ze swoim państwem pochodzenia, to można go uznać za nadal posiadającego miejsce zwykłego pobytu w państwie pochodzenia, w którym skupiało się jego życie rodzinne i społeczne.

Czy można wybrać inne prawo właściwe?

Spadkodawca może wybrać prawo państwa któremu podlegać będzie ogół spraw dotyczących jego spadku. Jednakże, wybór ten ograniczony jest wyłącznie do prawa państwa, którego obywatelstwo posiada on w chwili wyboru lub śmierci. Wyboru prawa dokonać można przez złożenie stosownego oświadczenia, zaleca się natomiast by było ono częścią testamentu. Osoby posiadające podwójne obywatelstwo mogą wybrać prawo każdego państwa, którego obywatelstwo posiadają w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci.



Czy można przyjąć lub odrzucić spadek ze skutkiem w innym państwie UE?

W przypadku, gdy w sprawie jurysdykcję mają sądy polskie, to zgodnie z europejskim rozporządzeniem spadkowym spadkobiercy mogą złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu zagranicznego spadku przed polskim notariuszem lub w postępowaniu prowadzonym przez sąd rejonowy. Uzyskane w ten sposób europejskie poświadczenie spadkowe (EPS) jest bezpośrednie skuteczne w innym państwie Unii Europejskiej. Przy załatwianiu sprawy u notariusza trzeba liczyć się z kosztami do 400 zł, a w sądzie rejonowym z opłatą sądową 300 zł. W sytuacji, gdy w sprawie jurysdykcję mają sądy niemieckie EPS jest wydawane przez sąd spadkowy (Nachlassgericht), którym jest sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Jak wygląda sytuacja kiedy miejscem ostatniego zwykłego pobytu zmarłego jest Wielka Brytania lub Irlandia? 

Przykład:

Pan Nowak, posiadający obywatelstwo polskie i brytyjskie i mieszkający w Londynie, umiera w roku 2017, pozostawiając nieruchomości zarówno w Anglii, jak i w Polsce. Jakie prawo jest właściwe w celu określenia dziedziczenia? 

Zgodnie z rozporządzeniem właściwe jest prawo ostatniego zwykłego pobytu zmarłego, czyli prawo angielskie. Rozporządzenie jednak nie obowiązuje w Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz Danii. W związku z tym w powyższym przykładzie zgodnie z odesłaniem zawartym w prawie angielskim dziedziczenie nieruchomości znajdujących się na terenie Wielkiej Brytanii będzie podlegać prawu angielskiemu, a nieruchomości znajdujących się w Polsce prawu polskiemu. Nie ma też możliwości uzyskania Europejskiego Poświadczenia Spadku.

 

Powyższe uwagi mają charakter jedynie informacyjny oraz ogólny i nie stanowią porady prawnej. Porada prawna może zostać udzielona przez adwokata lub radcę prawnego jedynie po gruntownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym konkretnej sprawy. Jeśli potrzebujesz porady prawnej, pomożemy Ci znaleźć odpowiednią kancelarię lub możesz zadać bezpośrednio pytanie prawnikom poprzez formularz Zadaj pytanie