| Kategoria: Prawo karne

Zastrzelił trupa-czy trafi za kratki?

Usiłowanie nieudolne od dawna interesowało zarówno praktyków jak i teoretyków prawa. Czy można ukarać złodzieja, który kradnie własny parasol? To pytanie spędza sen z powiek filozofom prawa od kilkuset lat. A co jeśli wnuk zabija dziadka w nadziei na szybsze otrzymanie spadku? Czy dostanie cokolwiek, skoro zachował się niegodnie?

Zastrzelił trupa-czy trafi za kratki?

Usiłowanie nieudolne a kodeks karny

W polskim kodeksie karnym usiłowanie nieudolne opisuje art. 13 § 2. Sprawca nieudolnie usiłuje dokonać czynu zabronionego, gdy swoim zachowaniem bezpośrednio do tego zmierza, ale dokonanie nie następuje, ponieważ od początku nie było to możliwe. Polskie prawo przewiduje dwie przyczyny takiej sytuacji: nie ma przedmiotu nadającego się do dokonania na nim czynu zabronionego (złodziej włamuje się do sejfu, aby ukraść pieniądze, ale okazuje się, że jest on pusty) albo sprawca użył nieodpowiedniego środka (sprawca chce wypłacić pieniądze z bankomatu, wkłada kartę, ale następnie zamiast wpisać kod PIN zaczyna kopać bankomat - jest to autentyczny przypadek sprzed około 20 lat! Choć dziś wydaje się to niewyobrażalne to wtedy możliwa była sytuacja, gdy sprawca nie wie jak działa bankomat). A na czym polega bezpośredniość usiłowania? Najłatwiej wytłumaczyć to przez zmianę zagrożenia dla dobra prawnego (np. życia) z abstrakcyjnego na konkretne. Inaczej, sprawca jest już na ostatnim etapie czynności przed dokonaniem.

 

Usiłowanie nieudolne a zabójstwo

Polskiemu orzecznictwu znane są przypadki sprawców usiłujących zabić zwłoki. Klasycznym przykładem jest wnuczek liczący na spadek, który w nocy wbija nóż w śpiącego dziadka. Nie zdaje sobie sprawy, że godzinę wcześniej dziadek zmarł na zawał serca. Z obiektywnego punktu widzenia zabójstwo było niemożliwe, karnistycznie mówiąc, “ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego”. Oczywiste jest, że nie da się zabić trupa. Jednak pozostawienie bezkarnym takiego wnuczka byłoby niewskazane, biorąc pod uwagę funkcję sprawiedliwościową, ochronną czy retrybutywną prawa karnego. Przypadek sprawił, że dziadek już nie żył, ale sprawca zrobił wszystko, aby dokonać przestępstwa. Dlaczego nie miałby zostać ukarany?

 

Usiłowanie nieudolne a karalność

Zgodnie z art. 14 § 1 k.k. granice kar za usiłowanie są takie same jak za dokonanie przestępstwa. Jednak art. 14 § 2 k.k. przewiduje możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia wobec tego, kto usiłował nieudolnie. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy zagrożenia przewidzianego za dane przestępstwo albo kary łagodniejszego rodzaju. Zasady nadzwyczajnego łagodzenia kar określa art. 60 § 6 kodeksu karnego.

 

Usiłowanie nieudolne zabójstwa a dziedziczenie

Opisany wyżej kazus wnuczka naturalnie budzi pytanie czy jego działanie miało jakikolwiek sens w kontekście otrzymania spadku. Okazuje się, że nie, ponieważ wnuczek nie otrzymałby nawet zachowku! Jego sytuacja jest o tyle absurdalna, że gdyby nie usiłował, najpewniej dziedziczyłby jako osoba najbliższa. Nieudolne morderstwo sprawiło,że stał się niegodny dziedziczenia i nie otrzyma nic. Pięknie współgra w tym miejscu prawo karne i cywilne, nie pozwalając na niemoralne zachowania i zapobiegając nadużyciom.


Klaudia Surmacz

Powyższe uwagi mają charakter jedynie informacyjny oraz ogólny i nie stanowią porady prawnej. Porada prawna może zostać udzielona przez adwokata lub radcę prawnego jedynie po gruntownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym konkretnej sprawy. Jeśli potrzebujesz porady prawnej, pomożemy Ci znaleźć odpowiednią kancelarię lub możesz zadać bezpośrednio pytanie prawnikom poprzez formularz Zadaj pytanie