UMOWA SPRZEDAŻY PRODUKTÓW ROLNYCH – WYJAŚNIENIA – DALSZE ZMIANY

Kwiecień 11, 2017

OBOWIĄZEK ZAWIERANIA PISEMNYCH UMÓW SPRZEDAŻY PRODUKTÓW ROLNYCH – KOGO DOTYCZY?

INTERWENCJA KANCELARII

W związku z publikacją zamieszczoną na portalu Agencji Rynku Rolnego pod adresem: http://www.arr.gov.pl/umowy-przewaga-kontraktowa/5538-pytania-odpowiedzi-dotyczace-umow-na-dostawy-produktow-rolnych, poniżej prezentujemy treść uzasadnienia interwencji, jaką Kancelaria skierowała do ARR dnia 29 marca 2017 roku, zwracając się o sprecyzowanie odpowiedzi na następujące pytania:
a) nr 9 – „Kogo dotyczy obowiązek zawierania umów? […]”
b) nr 12 – „Na kogo będą nakładane kary”?

Brak podstaw, by, w przypadku produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a, b, d-o oraz q-x rozporządzenia nr 1308/2013, obowiązek zawierania pisemnej umowy spełniającej wymagania określone w  art. 168 ust. 4 i 6 tego rozporządzenia rozciągać na nabywców innych niż pierwsi nabywcy, w tym na „wszystkich pośredników”.

Stosownie do przepisu art. 38q ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych „każde dostarczenie produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013, z wyłączeniem sprzedaży bezpośredniej, przez producentów, grupy producentów tych produktów, organizacje takich producentów albo zrzeszenia organizacji takich producentów do pierwszego nabywcy wymaga pisemnej umowy spełniającej warunki określone w: […] art. 168 ust. 4 i 6 rozporządzenia nr 1308/2013 – w przypadku produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a, b, d-o oraz q-x rozporządzenia nr 1308/2013.”

Z uwagi na zasady stosowania znaków interpunkcyjnych w języku polskim nie może budzić wątpliwości, że powyższe należy rozumieć w ten sposób, iż pisemnej umowy spełniającej warunki określone w  art. 168 ust. 4 i 6 rozporządzenia nr 1308/2013 wymaga dostarczenie produktów rolnych, które spełnia łącznie następujące wymagania:
a) dotyczy produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a, b, d-o oraz q-x rozporządzenia nr 1308/2013
b) jest dokonywane przez producentów, grupy producentów tych produktów, organizacje takich producentów albo zrzeszenia organizacji takich producentów
c) jest dokonywane do pierwszego nabywcy
d) nie stanowi sprzedaży bezpośredniej.

Logiczną konsekwencją powyższego jest to, że brak któregokolwiek z ww. elementów wyklucza konieczność zawierania umowy pisemnej spełniającej warunki określone w art. 168 ust. 4 i 6 cytowanego rozporządzenia.

Powyższe znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści samego art. 168 ust. 4 rozporządzenia (do którego odsyła przepis art. 38q ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych). Zgodnie z tym przepisem warunki określone w jego lit. a, b i c ma spełniać  umowa lub oferta umowy, o których mowa w art. 168 ust. 1. Ten z kolei przepis stanowi o umowie między producentem a przetwórcą lub dystrybutorem oraz o ofercie złożonej producentowi przez pierwszego nabywcę. 

Jednocześnie pojęcie nabywca w cytowanym rozporządzeniu zostało zdefiniowane tylko i wyłącznie na potrzeby jego art. 148, tj. dotyczącego stosunków umownych w sektorze mleka i przetworów mlecznych, gdzie „nabywca” oznacza przedsiębiorstwo, które przewozi surowe mleko od rolnika lub innego nabywcy do przetwórcy mleka surowego lub innego nabywcy, a w każdym takim przypadku ma miejsce przeniesienie prawa własności do mleka surowego.

Brak zatem podstaw, by, w przypadku produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a, b, d-o oraz q-x rozporządzenia nr 1308/2013, obowiązek zawierania pisemnej umowy spełniającej wymagania określone w  art. 168 ust. 4 i 6 tego rozporządzenia rozciągać na nabywców innych niż pierwsi nabywcy, w tym na „wszystkich pośredników”.

Brak również podstaw uzasadniających twierdzenie, że „kary będą nakładane na nabywcę produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013”.

Stosownie bowiem art. 40i ust 1 ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych:
„ Kto:
1)  nabywa bez  pisemnej umowy produkty rolne należące do sektorów, o których mowa
w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013, będąc do tego obowiązanym zgodnie z art. 38q ust. 1,
2)  nabywa produkty rolne należące do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013, na podstawie umowy niespełniającej warunków określonych w: […],
c)  art. 168 ust. 4 i 6 rozporządzenia nr 1308/2013 – w przypadku produktów rolnych należących do sektorów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a, b, d-o oraz q-x rozporządzenia nr 1308/2013
– podlega karze pieniężnej w wysokości 10% zapłaty, w rozumieniu art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710, z późn. zm.), za produkty nabyte wskutek wadliwej umowy”.

Tymczasem, jak wskazano powyżej, art. 168 ust. 4 rozporządzenia stanowi, że dotyczy on jedynie umów między producentem a przetwórcą lub dystrybutorem oraz ofert złożonych producentowi przez pierwszego nabywcę. Innymi słowy, jednym ze wskazanych w art. 168 ust. 4 warunków umowy jest, poprzez odesłanie do jego ust. 1, by jej stronami byli producent i przetwórca lub dystrybutor, ewentualnie producent i pierwszy nabywca.  Warunek ten w sposób oczywisty nie może zostać spełniony przez nabywców innych niż przetwórca, dystrybutor lub pierwszy nabywca.

Nadto, biorąc pod uwagę, że innym spośród warunków przewidzianych dla umowy w art. 168 ust. 4 rozporządzenia jest wymóg zachowania formy pisemnej, zaproponowana przez Państwa wykładnia prowadziłaby do absurdalnych wniosków, tj. należałoby uznać, że tej samej karze za niedochowanie formy pisemnej umowy podlega zarówno osoba, na której spoczywa obowiązek posługiwania się taką formą, jak i każdy (w tym osoba nieposiadająca takiego obowiązku). To rodziłoby również pytanie o racjonalność i zasadność wprowadzania regulacji art. 40i ust. 1 pkt. 1, gdyż w sposób oczywisty ten, na kim spoczywa obowiązek posługiwania się pisemną formą umowy, jest również desygnatem użytego w pkt. 2 pojęcia „każdy”.
 
To mając na uwadze, należy uznać, że istnieją podstawy do twierdzenia, że potrzeba ochrony rynku producenta produktów rolnych, którego interesy reprezentuje Agencja Rynku Rolnego, o ile zrozumiała, nie może jednak prowadzić do interpretacji zacytowanych przepisów w sposób sprzeczny z motywami ustawodawcy, tj. polegającej na rozszerzaniu wymogów co do formy i treści umów na podmioty, które uczestniczą we wtórnym rynku dystrybucji i których wzajemne relacje w żaden sposób nie przekładają się na ochronę producenta.

Ze względu na powyższe, udzielenie wyczerpującej, w tym uwzględniającej przedstawione zagadnienia, odpowiedzi na ww. pytania jest konieczne.

PROJEKT ZMIAN USTAWY

Informujemy również, że dnia 5 kwietnia 2017 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedłożył projekt ustawy o zmianie ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych oraz zmianie niektórych innych ustaw, gdzie:
1) w art.38q:
a) precyzuje się – „przez  producenta rolnego będącego rolnikiem w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia (…) nr 1307/2013”,
b) uściśla się rozumienie nabywcy – „pierwszego nabywcy będącego przetwórcą lub dystrybutorem”
c) dodaje się ust. 1a – który uznaje, że „warunek zawarcia pisemnej umowy (…) jest spełniony również w przypadku zawarcia umowy w formie dokumentowej lub elektronicznej.
d) uchyla się ust. 2 – zniesienie obowiązku zawierania umów przez kolejnych nabywców (pośredników)

2) w art. 40i:
a) zawęża się zakres podmiotów, na które może być nakładana kara jedynie do „pierwszego nabywcy będącego przetwórcą lub dystrybutorem”
b) różnicuje się wysokość kar pieniężnych:
     – 10% za brak umowy,
     – 5% za uchybienia w spełnieniu wszystkich wymogów zawartości i treści umowy.

Proces prac legislacyjnych można śledzić pod adresem: http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12297103

Autorem tekstu jest radca prawny Anna Lisiecka-Słowińska