Stwierdzenie nabycia spadku a zachowek – czyli czy postanowienie stwierdzające nabycie warunkuje pozew o zachowek?

Maj 21, 2016

Klienci zgłaszający się do Kancelarii z zagadnieniem zachowku często nie dysponują jeszcze postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym, który za życia rozdysponował w drodze darowizny całością lub istotnymi składnikami swojego majątku. Nierzadko także, klienci zgłaszają się w krótkim terminie do upływu 5 lat od chwili śmierci spadkodawcy. Zgodnie bowiem z przepisem art.  1007 §  2 Kodeksu cywilnego – roszczenie o uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny ulega przedawnieniu z upływem 5 lat od otwarcia spadku. Czy zatem uzasadnionym jest wystąpienie z pozwem o zapłatę zachowku, pomimo braku postanowienia o stwierdzeniu nabyciu spadku?

W pierwszej kolejności trzeba wyjaśnić, że w kręgu osób ewentualnie uprawnionych do zachowku znajdują się zstępni (dzieci, wnuki itd.), małżonek oraz rodzice, którzy w wyniku dziedziczenia ustawowego otrzymaliby spadek (por. art. 991 §  1 k.c.). Przepis art. 1027. stanowi natomiast, że wobec osób trzecich, spadkobierca może udowodnić swoje prawa tylko stwierdzeniem nabycia spadku (albo aktem poświadczenia dziedziczenia).

Mając na uwadze powyższe należy jednak uznać, że co do zasady dla możliwości wystąpienia z roszczeniem o zachowek przez uprawnionego nie jest konieczne wcześniejszego potwierdzenia swojego statusu, poprzez postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (albo aktu poświadczenia dziedziczenia). Wskazany wyżej przepis art. 1027 k.c., dotyczy bowiem tylko sytuacji, gdy spadkobierca powołuje się wobec osoby trzeciej na swoje prawa z tytułu dziedziczenia. Przepis ten nie odnosi się natomiast do sytuacji gdy osoba trzecia dochodzi roszczeń wobec spadkobiercy. Potwierdzeniem tej tezy jest pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 czerwca 1975 roku, III CRN 102/75. Sąd Najwyższy zwrócił przy tym uwagę, że ww. przepis tym bardziej nie znajduje zastosowania w stosunkach pomiędzy współspadkobiercami, tj. gdy jeden ze spadkobierców ustawowych występuje o zachowek wobec drugiego. W uchwale zaś Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1967 roku, III CZP 29/67, wyjaśniono , że:

„jeżeli prawa do spadku nie zostały stwierdzone, sąd w sprawie o zachowek ustala jako przesłankę rozstrzygnięcia przymiot spadkobierców”.

W kwestii natomiast przedawnienia roszczenia o zachowek warto przywołać także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2013 roku, III CZP 53/13, w której uznano, że:

„złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy przerywa bieg terminu przedawnienia jego roszczenia o zachowek należny od spadkobiercy ustawowego”.

Podsumowując powyższe można uznać, że występując z roszczeniem o zachowek nie jest koniecznym stwierdzenie nabycia spadku, a złożenie wniosku o takie stwierdzenie przerwie bieg terminu przedawnienia.

Niemniej, w każdym działaniu podejmowanym w interesie klienta Kancelaria zachowuje najdalej idącą ostrożność i troskę o bezpieczeństwo prawne, toteż najlepszym rozwiązaniem wydaje się być uzyskanie stwierdzenia nabycia spadku, które porządkuje kwestie spadkobrania w rodzie (także z myślą o potomstwie), a w przypadku gdy przewidywany termin prawomocnego zakończenia sprawy o nabycie spadku może nastąpić po upływie 5 lat od otwarcia spadku – złożenie zarówno wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, jak i pozwu o zachowek z ostrożnościowym wnioskiem o zawieszenie postępowania o zachowek do czasu rozpoznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Więcej na temat zachowku i innych zagadnień związanych z dziedziczeniem możesz przeczytać na blogu adwokata Pawła Stachniałek, na stronie: www.adwokat-ilawa.com.