Służebność przesyłu – czy należy Ci się wynagrodzenie za słup na twojej nieruchomości ?

Marzec 7, 2017

Zapewne wiele osób na swojej działce, polu uprawnym lub innej nieruchomości ma postawiony słup z liniami przesyłającymi prąd lub inną tego typu instalację, którą musi omijać, niejednokrotne przeklinając przy tym pod nosem i jednocześnie pytając, kto go tutaj postawił. Nie wszyscy jednak wiedzą, że za wszelkie niedogodności z tym związane przysługuje nam rekompensata – mowa tutaj o służebności przesyłu.

Zapewne wiele osób na swojej działce, polu uprawnym lub innej nieruchomości ma postawiony słup z liniami przesyłającymi prąd lub inną tego typu instalację, którą musi omijać,  niejednokrotne przeklinając przy tym pod nosem i jednocześnie pytając, kto go tutaj postawił. Nie wszyscy jednak wiedzą, że za wszelkie niedogodności z tym związane przysługuje nam rekompensata – mowa tutaj o służebności przesyłu.

Instytucja służebności przesyłu jest stosunkowo młoda w polskim ustawodawstwie, wprowadzona do Kodeksu Cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw[i], która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 roku. Jej zamierzeniem natomiast było uregulowanie prawnie sytuacji opisanych powyżej.

 

Co to jest służebność przesyłu?

 

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy sięgnąć do kodeksu cywilnego, a konkretnie do artykułu 3051 Kodeksu cywilnego[ii]:

„Nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z  przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).”

Prościej rzecz ujmując, treść tego prawa zasadza się na umożliwieniu korzystania z cudzej nieruchomości w celu zapewnienia odpowiedniego funkcjonowania urządzeń ujętych w Art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego[iii]:

„Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne”, czyli np. wjazd na nieruchomość w celu konserwacji tego typu urządzeń. Służebnością przesyłu mogą zostać obciążone nie tylko nieruchomości gruntowe ale także budynkowe oraz lokalowe.

           

Kto może ustanowić służebność przesyłu i w jaki sposób?

 

Z inicjatywą ustanowienia służebności przesyłu może wyjść nie tylko właściciel nieruchomości, lecz także przedsiębiorca, który jest właścicielem urządzeń przesyłowych. Służebność przesyłu może być ustanowiona na trzy sposoby:

  •      W drodze umowy cywilnoprawnej między właścicielem nieruchomości a przedsiębiorcą. Właściciel nieruchomości musi złożyć owe oświadczenie woli w formie aktu notarialnego, o czym mówi Art. 245. § 2[iv] Kodeksu cywilnego, natomiast przedsiębiorca w formie zwykłej – Art. 60 Kodeksu cywilnego[v].

Jeśli któraś ze stron nie zgodzi się na zawarcie umowy, z pomocą przychodzi nam Art. 3052 § 1 Kodeksu cywilnego[vi]:

„Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem”

Artykuł ten daje właścicielowi gruntu roszczenie o wynagrodzenie w zamian ustanowienia służebności, natomiast przedsiębiorcy roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu drogą sądową.

  • Służebność przesyłu może być ustanowiona także poprzez decyzję administracyjną, co stwierdził w swoim postanowieniu Sąd Najwyższy[vii]
  • Nie jest potrzebne występowania o ustanowienie służebności przesyłu, a nawet nie ma tytułu do ustanawiania wówczas takiej służebności, gdyż przedsiębiorca ma w postaci decyzji uprawnienie do ingerencji w cudze prawo własności w takim samym zakresie, w jakim nastąpiło by to na podstawie służebności.

O ustanowienie służebności przesyłu nie może się starać użytkownik wieczysty, legitymacja czynna przysługuje tylko właścicielowi, co również potwierdził Sąd Najwyższy[viii].

           

W jakim celu ustanawia się służebność przesyłu?

 

Jedną z przyczyn ustanowienia służebności przesyłu może być chęć uregulowania sytuacji prawnej między właścicielem a przedsiębiorcą jest chęć uregulowania sytuacji prawnej między tymi podmiotami, lecz dominującym argumentem są oczywiście względy finansowe i to właśnie na nich się skupię.

Zasadą jest, że ustanowienie służebności przesyłu wiąże się z odpłatnością przedsiębiorcy za możliwość korzystania ze służebności. Ustawodawca wymaga jedynie, aby ustanowienie służebności  odbyło się za odpowiednim wynagrodzeniem na rzecz właściciela obciążonej nieruchomości. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby za porozumieniem stron owa służebność była ustanowiona nieodpłatnie. 

Użycie klauzuli generalnej „odpowiedniego wynagrodzenia” determinuje uwzględnienie różnych okoliczności i rzadko kiedy można powołać się na podobny przypadek. Strony muszą uwzględnić jak daleko jest posunięta ingerencja we własność nieruchomości oraz jak duże uciążliwości właściciel musi znosić z powodu urządzenia przesyłowego, np. większą uciążliwość zazwyczaj powoduje urządzenie na środku nieruchomości niż na jej krańcu.

Jak stwierdził w wyroku Sąd Najwyższy, ustanowienie służebności nie dotyczy tylko urządzeń przesyłowych po wejściu w życie przepisów Art. 3051 – Art. 3054, ale też urządzeń wybudowanych wcześniej, co pozwala uregulować prawnie zaszłości lat poprzednich dzięki temu, że roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu nie ulegają przedawnieniu[ix].

Dodatkowo właściciel nie tylko może żądać wynagrodzenia za korzystanie z urządzeń przesyłowych po zawarciu służebności, ale również za czas pomiędzy wejściem w życie przepisów a ustanowieniem służebności za bezumowne korzystanie z nieruchomości[x].

Przyjmuje się, że wynagrodzenie z tytułu służebności powinno być wypłacone jednorazowo, jednak nie jest to reguła, którą podważył jeden z sądów apelacyjnych[xi].

 

Kamil Kiliański

    


Żródła:

[i] (Dz. U. z 2008 roku, Nr 116, poz. 731)

[ii] Ustawa z dnia 23.kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.

[iii] Ustawa z dnia 23.kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.

[iv] Ustawa z dnia 23.kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.

[v] Ustawa z dnia 23.kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.

[vi] Ustawa z dnia 23.kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.

[vii] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2016 r. III CSK 328/15

[viii] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2016 r. II CSK 87/15

[ix] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz do Art. 3052

[x] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2014 r. II CSK 573/13

[xi] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 lipca 2013 r. I ACa 434/13