Prawo autorskie – Adwokat, Radca prawny

Lipiec 7, 2016

Co to jest prawo autorskie?

Prawo autorskie dotyczy dzieł tworzonych przez twórcę, które podlegają ochronie prawnej. Wyjaśnia, co to jest podmiot i przedmiot ochrony, definiuje czas i zakres ochrony, stanowi o ograniczeniach praw twórcy do dzieła, oraz zakreśla ramy dozwolonego użytku publicznego i prywatnego.

Najważniejsze pojęcia w prawie autorskim

Utwór

-stanowi przedmiot prawa autorskiego; ma charakter indywidualny, może dotyczyć każdej dziedziny; ważną przesłanką jest, aby utwór był ustalony i wyrażony w jakiejkolwiek postaci, nie ma jednak znaczenia sposób jego ustalenia oraz przeznaczenie i charakter; utworem nie są dokumenty urzędowe, znaki urzędowe, proste informacje prasowe, akty normatywne i ich projekty, opisy patentowe;

Utwór zależny

-ma charakter utworu niesamoistnego; powstaje w oparciu o elementy utworu pierwotnego, przejmując jego twórcze części; może mieć postać opracowania, przeróbki, adaptacji, tłumaczenia

Utwór inspirowany

-ma charakter utworu samoistnego; jego twórca przejmuje fragmenty twórcze utworu pierwotnego, jednakże to przejęcie nie ma znaczenia dla całości dzieła inspirowane, które jest oparte na własnych elementach twórczych

Utwór pracowniczy

-utwór stworzony w ramach stosunku pracy; opisuje sytuację, w której prawa majątkowe do takiego utworu należą do pracodawcy, w granicach określonych umową o pracę i za odpowiednim wynagrodzeniem

Utwór zbiorowy

-jest to sytuacja, w której na jeden utwór składa się wiele utworów samoistnych; prawa do całości przysługują producentowi jakiego utworu, a prawa do poszczególnych części ich autorom;

Utwór opublikowany

-utwór ma charakter opublikowanego, gdy jego twórca wyraził zgodę, aby go zwielokrotnić i udostępnić publicznie

Twórca

-osoba, która stworzyła utwór i jest podmiotem wyłącznych praw autorskich osobistych i majątkowych; dla stworzenia utworu oraz poddania go ochronie nie ma znaczenia wiek twórcy, stan umysłu, zdolność postrzegania świata zewnętrznego

Współtwórca

-osoba, która stworzyła utwór wspólnie z twórcą; ważne jest przy tym, aby ta osoba wniosła swój twórczy wkład, aby utwór przedstawiał się jako jedność, oraz aby między twórcami istniało porozumienie (może być dorozumiane), co do stworzenia utworu wspólnie; każdy ze współtwórców może samodzielnie korzystać z utworu, jednak w sytuacjach konieczności rozporządzenia utworem, obowiązkowa jest zgoda wszystkich współtwórców;

Plagiat

-pojęcie to pojawia się w języku mówionym, nie jest wprost definiowane przez ustawę; oznacza bezprawne przejęcie przez osobę niebędącą autorem części lub całości utworu w ten sposób, że przejęcie to wykracza poza ramy prawa cytatu; wprowadza w błąd co do autora utworu;

Rozpowszechnienie utworu

-udostępnienie go publicznie w jakiekolwiek formie.

Autorskie prawa osobiste i majątkowe – treść i czas trwania

  • autorskie prawa osobiste –  niezbywalne, czas ich trwania jest nieograniczony; składają się na nie: prawo do autorstwa, prawo do nadzoru nad korzystaniem z utworu, prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu, prawo do oznaczenia utworu swoim imieniem i nazwiskiem, nienaruszalność treści i formy
  • autorskie prawa majątkowe – mają charakter zbywalny, ich ochrona trwa za życia twórcy oraz do 70 lat po jego śmierci; obejmują: wyłączne prawo do korzystania z utworu, prawo do rozporządzania na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenie za korzystanie z utworu

Prawo autorskie i dozwolony użytek

Możliwy jest bez zezwolenia twórcy, gdy utwór został rozpowszechniony.

  • dozwolony użytek osobisty – użytkownik może korzystać z utworu we własnym zakresie oraz udostępniać go osobom pozostającym z nim w związku osobistym; użytkownik może korzystać z pojedynczych egzemplarzy utworu;
  • dozwolony użytek publiczny – w ramach tego prawa z utworów mogą korzystać m.in instytucje naukowe i oświatowe, instytuty badawcze, w celach dydaktycznych, wykorzystywany także w przypadku korzystania z rozpowszechnionych sprawozdań, artykułów, zdjęć wypowiedzi, kazań, przemówień politycznych w celach informacyjnych.

Prawo cytatu – cytowanie cudzych utworów jest dopuszczalne, gdy korzystamy z fragmentów cudzego dzieła, aby rozszerzyć nasza argumentację lub przedstawić w celach kontrastu inny punkt widzenia. Cytat nie może zastąpić większości pracy.

Umowy w prawie autorskim:

  • umowy licencyjne,
  • umowa o przeniesienie praw autorskich,
  • majątkowe prawa autorskie mogą przejść także na spadkobierców w drodze dziedziczenia.

Jak chronić swoje prawo autorskie?

  • twórca może odstąpić od umowy lub ją wypowiedzieć w przypadku naruszenia jego istotnych interesów
  • gdy nabywca nie rozpowszechnia utworu w ciągu dwóch lat od nabycia, twórca może odstąpić od umowy i żądać naprawienia szkody
  • w przypadku naruszenia integralności utworu, twórca po wcześniejszym wezwaniu do zaniechania naruszeń, może umowę wypowiedzieć lub od niej odstąpić i żądać umówionego wynagrodzenia
  • zarówno w przypadku praw osobistych jak i majątkowych autorskich, twórcy oraz podmiotowi praw majątkowych (pamiętamy, że nie zawsze jest to twórca) mogą żądać zaniechania naruszeń, naprawienia szkody, usunięcia skutków naruszeń, opublikowania oświadczenia w prasie

Więcej informacji o prawie autorskim w Polsce można znaleźć w:

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – O prawie autorskim i prawach pokrewnych

W celu uzyskania pomocy prawnej w zakresie prawa autorskiego, sprawdź:

Adwokat

Radca prawny