Postępowanie mediacyjne w polskim prawie karnym

Wrzesień 27, 2016

Czym jest postępowanie mediacyjne?

Postępowanie mediacyjne może zostać zastosowane w każdej sprawie. To rodzaj alternatywnego zakończenia sporu, bez konieczności dochodzenia swoich roszczeń na drodze sądowej. Niesie to za sobą oszczędność czasowa, finansowa oraz ochronę praw i wolności zainteresowanych stron. Co więcej, jest rozwiązaniem ułatwiającym prace sądom, gdyż chroni je przed lawiną procesów, które mogą zostać rozwiązane polubownie. Główną funkcją mediacji jest wypracowanie ugody, która szybko naprawi szkodę oraz zadośćuczyni pokrzywdzonemu. Mediacja uregulowana jest w art. 23a kpk oraz w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych (Dz. U. z dnia 26 czerwca 2003r.).

Postępowanie mediacyjne – zasady

Atrybuty mediacji są jasne. Do jej cech zalicza się bezpłatność. Strony nie ponoszą żadnych kosztów. Skarb Państwa zostaje jedynie obciążony kwotą 120 zł za postępowanie oraz 20 zł za doręczenia. Udział w postępowaniu jest dobrowolny. Może się odbyć tylko za zgoda stron, tj. pokrzywdzonego oraz oskarżonego na ich wniosek, bądź z inicjatywy sadu, referendarza sadowego, a w postępowaniu przygotowawczym organu prowadzącego – Prokuratora albo Policji. Strony same kierują jej przebiegiem, mediator jedynie wspiera negocjacje oraz pomaga się porozumieć. Ważną cechą jest również poufność. Mediatorowi akta udostępniane są tylko w odpowiedniej części. Z mediacji sporządza
się sprawozdanie, lecz nie ujawnia ono przebiegu spotkania. Sytuacja mediatora, mimo braku wyraźnej regulacji w kpk jest taka, jak w przypadku adwokata lub duchownego, co oznacza, że obowiązuje go tajemnica. Wyjątek rodzi się, gdy podczas mediacji wyszłoby na jaw, że popełniono zbrodnię, wtedy mediator zobowiązany jest do wyjawienia tegoż faktu. Obowiązkiem prowadzącego jest także bezstronność – czyli niezależność od stron i brak zainteresowania wynikiem negocjacji. Stronom przysługuje uprawnienie do zmiany mediatora w wypadku naruszenia którejkolwiek z zasad.

Uczestnicy postępowania mediacyjnego

Kompetencja prowadzenia mediacji przysługuje osobie godnej zaufania
oraz instytucji, wpisanej przez sąd okręgowy do odpowiedniego wykazu
i powołanej do tego typu zadań. Istnieją jednak pewne wyłączenia. Zgodnie z ustawą regulującą postępowanie karne, mediacji nie może prowadzić osoba:

  • w stosunku do której zachodzą okoliczności z art. 40 i 41 1 kpk,
  • pełniąca funkcje ławnika, referendarza sadowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora, funkcjonariusza instytucji uprawnionej do ścigania przestępstw.

Prawo do mediacji wynika z prawa do sądu. Pokrzywdzony może podjąć decyzję o samodzielnym kierowaniu biegiem sporu i z ustawową gwarancją do poszanowania jego osoby, interesów oraz godności kierować spotkaniem. Oznacza to, że jako osoba świadoma pokrzywdzenia może dążyć do zaspokojenia swojej krzywdy. Pokrzywdzonemu przysługuje prawo do składania propozycji ugody, jak i do wysłuchania jego punktu widzenia. Może pytać o motywy, pobudki, intencje sprawcy, a także dążyć do uświadomienia mu swojego żalu, gniewu oraz tego jak wielką szkodę wyrządził swoim czynem. Postępowanie mediacyjne ma zapewnić pokrzywdzonemu wewnętrzną satysfakcję. W wyniku postępowania powinien on doznać zadośćuczynienia materialnego i moralnego. Często pokrzywdzeni obawiają się ponownego ataku na ich osobę, dlatego też mediacja powinna zredukować, a nawet zlikwidować lek pokrzywdzonego przed sprawca. Ponadto, rekompensatę pokrzywdzonemu może przynieść również usłyszenie słowa ,,przepraszam” oraz świadomość wpłynięcia na Wysokość sankcji dla sprawcy.

Dla drugiej strony postępowanie mediacyjne jest również korzystne. Wybór tego typu rozwiązania sporu może pomoc mu uniknąć orzeczenia kary surowszej, długiego trwania procesu oraz psychicznego poczucia piętna sprawcy. Co więcej dzięki mediacji może sprawca może poczuć ulgę moralna, poprzez bezpośrednie przeproszenie pokrzywdzonego. Ofiara przestępstwa może uświadomić mu wyrządzone zło, dzięki czemu sprawa odczuje żal i wyrzuty sumienia.

Ugoda – wynik postępowania mediacyjnego

Ugoda zawarta pomiędzy stronami i podpisana odpowiednio przez pokrzywdzonego, oskarżonego i mediatora nie ma charakteru cywilnoprawnego. Nadany jest on dopiero przez sąd, który w swoim orzeczeniu powtórzy treść zawarta w ugodzie. Postępowanie powinno trwa maksymalnie miesiąc, lecz czasu jego trwania nie wlicza się do czasu postępowania przygotowawczego.

W praktyce można zauważyć, że strony chętnie korzystają z tego rozwiązania sporu.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego

 

Iman Al-temimi

Doświadczenie prawnicze oraz w biznesie międzynarodowym zdobywa na Uniwersytecie Gdańskim. Pracowała w trójmiejskich kancelariach. Swoje zainteresowania wiąże głównie z prawem cywilnym, prawem międzynarodowym prywatnym, a także z zagadnieniami prawa karnego.