Odszkodowanie i zadośćuczynienie w przypadku zdarzeń medycznych

Maj 21, 2017

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2016, poz. 186 z późn. zm.) reguluje zasady i tryb przyznawania pacjentom odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zaistnienia zdarzeń medycznych.

Już na wstępie należy wyjaśnić, iż proponowany w ustawie tryb rozpoznawania roszczeń odszkodowawczych jako alternatywny tryb rozpoznawania roszczeń odszkodowawczych wobec zasad ogólnych przewidzianych w Kodeksie cywilnym obowiązuje od dnia 1 stycznia 2012 roku i dotyczy wyłącznie zdarzeń medycznych będących następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych po dniu 1 stycznia 2012 roku. Wprowadzenie przez ustawodawcę takiego trybu oznacza, że to pacjent decyduje o tym, czy przy spełnieniu określonych przesłanek prawnych wybierze postępowanie przed wojewódzką komisją ds. orzekania o zdarzeniach medycznych, czy też drogę postępowania sądowego.

Czy zatem każdy przypadek tzw. błędu medycznego może być na wniosek pacjenta rozpoznawany przez komisję? Odpowiedź jest negatywna. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w art. 67 a stanowi, iż można się ubiegać o odszkodowanie i zadośćuczynienie jedynie za zdarzenia medyczne, które były skutkiem udzielania świadczeń zdrowotnych przez szpital w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej (Dz. U. 2015, poz. 618 z późn. zm.). Jaka jest więc definicja zdarzenia medycznego?

Zdarzenie medyczne

Pojęcie to oznacza zakażenie pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia, albo śmierć pacjenta, będące następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną:

a) diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóźniła właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby;

b) leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego;

c) zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego.

Dla stwierdzenia zdarzenia medycznego w przywołanym wyżej rozumieniu muszą być spełnione trzy przesłanki:

a) przyczyna – rozumiana jako zdarzenie wyrządzające szkodę, za którą zgodnie z prawem odpowiedzialny jest szpital udzielający pacjentowi świadczeń zdrowotnych;

b) skutek – powstanie określonej szkody mającej charakter majątkowy, bądź też lub/i charakter niemajątkowy;

c) podstawa odpowiedzialności – a więc uznanie, że przyczyna która doprowadziła do powstania szkody była niezgodna z aktualną wiedzą medyczną.

Wniosek o ustalenie zdarzenia medycznego

Podmiotami uprawnionymi do złożenia wniosku o ustalenie zdarzenia medycznego jest pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy, a w przypadku wystąpienia zdarzenia medycznego powodującego śmierć pacjenta – wniosek mogą złożyć spadkobiercy pacjenta. Wniosek wnosi się do wojewódzkiej komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych właściwej ze względu na siedzibę szpitala. Należy pamiętać o tym, iż ustawa wyraźnie precyzuje ramy czasowe składania wniosku. Zgodnie z art. 67c ust.2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wniosek wnosi się w terminie 1 roku od dnia, w którym podmiot składający wniosek dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo nastąpiła śmierć pacjenta, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące zakażeniem, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia albo śmiercią pacjenta.

Korzystne z punktu widzenia pacjenta jest to, iż złożenie wniosku, w wyniku którego wojewódzka komisja do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych wydała orzeczenie o zdarzeniu medycznym, przerywa bieg przedawnienia roszczeń określony w przepisach Kodeksu cywilnego wynikający ze zdarzeń objętych wnioskiem.

Do wniosku, który poza danymi dotyczącymi pacjenta oraz szpitala, powinien zawierać propozycję oczekiwanego odszkodowania i zadośćuczynienia, uzasadnienie zawierające uprawdopodobnienie zdarzenia oraz powstanie szkody majątkowej i niemajątkowej, należy dołączyć wszelkie dowody, wskazujące na okoliczności podniesione we wniosku. Opłata za złożenie wniosku wynosi 200 zł.

Celem postępowania przed komisją orzekającą w składzie 4 – osobowym jest ustalenie, czy zdarzenie, którego następstwem była szkoda majątkowa i niemajątkowa, stanowiło zdarzenie medyczne. Orzeczenie w tej sprawie komisja wydaje nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Następnie w terminie 7 dni po wydaniu orzeczenia komisja sporządza uzasadnienie orzeczenia. Każda ze stron w terminie 14 dni od dnia otrzymania uzasadnienia może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, co następuje w terminie 30 dnia od dnia złożenia wniosku.

Odszkodowanie lub zadośćuczynienie wypłacane jest przez ubezpieczyciela szpitala, który jest związany orzeczeniem wojewódzkiej komisji. W tym zakresie ubezpieczyciel przedstawia podmiotowi składającemu wniosek propozycję odszkodowania i zadośćuczynienia.

Wysokość zadośćuczynienia

Maksymalna wysokość świadczenia (odszkodowania i zadośćuczynienia) z tytułu jednego zdarzenia medycznego w odniesieniu do jednego pacjenta w przypadku:

a) zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta – wynosi 100.000 zł;

b) śmierci pacjenta – wynosi 300.000 zł.

Podmiot składający wniosek w terminie 7 dni od dnia otrzymania propozycji ubezpieczyciela składa oświadczenie o jej przyjęciu, bądź też odrzuceniu. Konsekwencją odrzucenia propozycji sformułowanej przez ubezpieczyciela jest możliwość ubiegania się o wyższe świadczenie jedynie na drodze postępowania sądowego. W przypadku przyjęcia przez podmiot składający wniosek propozycji złożonej przez ubezpieczyciela, stanowi ona tytuł wykonawczy. Zauważyć należy, iż w przypadku zaakceptowania odszkodowania i zadośćuczynienia przed podmiot składający wniosek, nie ma już możliwości wystąpienia na drogę postępowania cywilnego w tej samej sprawie.

Koszty postępowania przed wojewódzką komisją ustalone w orzeczeniu ponosi:

a) wnioskodawca – w przypadku orzeczenia o braku zdarzenia medycznego;

b) szpital – w przypadku orzeczenia o zdarzeniu medycznym;

c)  ubezpieczyciel – w przypadku nie przedstawienia w ustawowym terminie propozycji odszkodowania i zadośćuczynienia.

Statystyki prowadzone przez Rzecznika Praw Pacjenta potwierdzają, iż każdego roku wzrasta liczba wniosków składanych do wojewódzkich komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych. I tak np. w roku 2015 w całym kraju wpłynęło łącznie 1030 wniosków, w tym w województwie wielkopolskim – 97. W 58% wniosków wojewódzkie komisje orzekły o braku zdarzenia medycznego, w przypadku 33% wniosków ustaliły wystąpienie zdarzenia medycznego, a 9% spraw zostało umorzonych (dane ze sprawozdania Rzecznika Praw Pacjenta dotyczącego przestrzegania praw pacjenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmującego okres od dnia 1 stycznia 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku).

Reasumując powyższe rozważania, trudno oprzeć się refleksji, iż warto się wnikliwie zastanowić nad wyborem drogi dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zaistnienia zdarzenia medycznego.