Jakie są różnice pomiędzy rodzajami spółek wyjaśnia Mecenas Anna Kujawska

Grudzień 1, 2016

Wywiad z mec. Anną Kujawską

„Kancelaria bliżej ludzi”


Pani Mecenas, jakie są kluczowe obszary praktyki Pani kancelarii?

Obszar praktyki, w której się zawodowo poruszam jest głęboko wszczepiony w polskie prawo prywatne, z naciskiem na prawo spółek handlowych. Większość klientów Kancelarii to podmioty gospodarcze, jakimi są spółki, w związku z czym zajmuję się przede wszystkim bieżącą obsługą prawną spółek. Na poczet tego można wyliczyć konkretne przedsięwzięcia, m. in. takie jak zakładanie spółki, konstruowanie jej umowy lub statutu pod indywidualne potrzeby wspólników, bieżąca jej obsługa wz. z rozwiązywaniem problemów korporacyjnych, obsługą organów spółki – Zarządu, Rad Nadzorczych i Zgromadzeń Wspólników/Akcjonariuszy, cyklicznymi wpisami
do Krajowego Rejestru Sądowego, przekształcenia prawne spółki (podział, połączenie, przekształcenie w inny rodzaj spółki). 

Prócz szeroko pojętego prawa spółek sporządzam również indywidualne umowy na potrzeby klientów, a także ich reprezentuję ich przed sądami oraz innymi organami administracji publicznej. Kancelaria specjalizuje się także w prawie spadkowym.


Zajmuje się Pani prawem spółek, zatem czy mogłaby Pani przedstawić podstawowe różnice pomiędzy rodzajami spółek?


Spółki prawa handlowego funkcjonujące w polskim systemie prawnym zostały odpowiednio skonstruowane na potrzeby istniejącego rynku, w związku z czym każda z nich posiada swoje własne, odróżniające ją od innych cechy. Na chwilę obecną wyróżniamy dwa główne rodzaje spółek, jak spółki osobowe, tj. spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna, a także spółki kapitałowe, czyli spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjną, i są one uregulowane w Kodeksie Spółek Handlowych z 2000 r.. Oprócz ww. spółek istnieje również takie rozwiązanie prawne, jak spółka cywilna, która jest regulowana w odróżnieniu od pozostałych w Kodeksie Cywilnym. Tak naprawdę nie można jej zaliczyć na poczet spółek sensu stricte, ponieważ jest ona jedynie wewnętrznym stosunkiem zobowiązaniowym, istniejącym pomiędzy jej wspólnikami – nie jest ona autonomicznym podmiotem prawa, bowiem są nimi jej wspólnicy, co oznacza tyle, że jeśli zawieramy jakąś umowę ze spółką cywilną – w w rzeczywistości zawieramy umowę z jej wszystkimi wspólnikami. Jej cechą rozpoznawczą jest nieograniczona odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki, a także znaczne odformalizowanie w stosunku do pozostałych spółek – spółka cywilna nie jest rejestrowana przez sąd w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), ale jej wspólnicy ją wpisywani jako przedsiębiorcy do Centralnej Ewidencji i Informacji o działalności Gospodarczej (CIDG). Z powyższych względów ta forma prowadzenia działalności gospodarczej może być atrakcyjna dla podmiotów wkraczających na rynek i obracającymi stosunkowo niewielkimi wartościami pieniężnymi. 

Trudno będzie w tym wywiadzie omówić wszystkie rodzaje spółek, tak więc chciałabym się skoncentrować tylko na spółkach osobowych, bowiem wydaje mi się, że są one mniej znane. 

Spółką typową, uregulowaną w Kodeksie Spółek Handlowych, jest spółka jawna. Czasami określa się ją jako tzw. ułomną osobą prawną, co oznacza, że jest ona traktowana jak podmiot posiadający osobowość prawną, kreowaną przez daną ustawę. Aby doszło do jej utworzenia wpierw co najmniej dwie osoby mające być wspólnikami muszą zawrzeć w formie pisemnej umowę spółki, a następnie złożyć do sądu wniosek o jej rejestrację w KRS – ostatecznie zostaje ona utworzona wraz z wpisem jej do KRS. Sprawy spółki co do zasady prowadzą wszyscy wspólnicy (zmiany w tym zakresie może wprowadzać treść umowy spółki). Jak prawie wszystkie spółki osobowe, może ona zostać powołana jedynie w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Cechą wyróżniającą dla spółki jawnej jest natomiast odpowiedzialność osobista wspólników za zobowiązania spółki. 

Spółką podobną do jawnej jest spółka partnerska, która jednakże jest zarezerwowana dla zamkniętej grupy podmiotów, jakimi w większości są dane grupy zawodowe, a w szczególności tzw. wolne zawody. W przeciwieństwie do spółki jawnej w spółce partnerskiej istnieje możliwość powołania fakultatywnego organu, jakim jest zarząd, do prowadzenia spraw spółki. Partnerzy co do zasady odpowiadają jak wspólnicy spółki jawnej, z wyjątkiem na rzecz zobowiązań powstałych w związku z wykonywaniem wolnego zawodu przez innego partnera lub osób zatrudnionych w spółce na podstawie umowy o pracę, które były pod kierownictwem danego partnera. 

Spółka komandytowa i spółka komandytowo-akcyjna z roku na rok zyskują w Polsce na popularności. Jest to powodowane korzyściami, jakie te spółki oferują podmiotom pragnącym prowadzenie działalności gospodarczej. Podczas gdy spółka komandytowa jest zaliczana w poczet spółek osobowych, tak o spółce komandytowo-akcyjnej możemy powiedzieć, iż jest to swego rodzaju hybryda spółki osobowej i kapitałowej. Cechą wyróżniającą te dwie spółki są występujące w nich 2 rodzajów wspólników o różnym stopniu odpowiedzialności. Odpowiednio są to komplementariusze i komandytariusze w spółce komandytowej i komplementariusze i akcjonariusze w spółce komandytowo-akcyjnej. Komplementariusze odpowiadają na zasadach wspólników w spółce jawnej, tj. osobiście majątkiem za zobowiązania spółki, natomiast komandytariusze odpowiedzialność mają zakreśloną ramami tzw. sumy komandytowej, która jest określana w umowie spółki komandytowej. Podobna sytuacja występuje w spółce komandytowo-akcyjnej przypadku akcjonariuszy, którzy odpowiadają do wysokości posiadanych przez nich akcji spółki. Spółki komandytowa i komandytowo-akcyjna cieszą się popularnością dzięki ograniczeniu odpowiedzialności danych wspólników spółki, jak i również możliwością szybszej i na większą skalę akumulacji kapitału spółki, a także ze względu na prostsze rozliczenia podatkowe. 


Ile wynosi opłata skarbowa za wpis do KRS? Czy w przypadku każdej zmiany również konieczne jest ponoszenie kosztów?


Nie ma jednakowej opłaty skarbowej za dokonanie wpisu do KRS – stawki różnią się w zależności od wnioskowanego wpisu. Należy również wskazać, że wnioski o wpis kierowane drogą elektroniczną są zazwyczaj „tańsze” od tych, kierowanych drogą tradycyjną. Gwoli przykładu, na chwilę obecną, tj. wrzesień 2016 r., aby zarejestrować spółkę wymagane jest dokonanie opłaty skarbowej w wysokości 500 zł, podczas gdy aby spółkę jawną, komandytową lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością zarejestrować drogą elektroniczną, koszta opłaty maleją do wysokości 250 zł. Opłaty rejestrujące spółkę są na chwilę obecną najwyższe z istniejących, porównując je np. do wniosku o przyjęcie dokumentów, których złożenie w sądzie ma być ujawnione w KRS – opłata taka wynosi 40 zł, natomiast opłata od wniosku o zarejestrowanie zmian w spółce jak np. zmiana członków zarządu, zmiana wspólników zmiana adresu siedziby spółki to kwota 250 zł. Należy pamiętać aby prawie do wszystkich w/w kwot dodać jeszcze opłatę za obligatoryjną publikację informacji o dokonanym wpisie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG) w wysokości 100 zł.  


W jakich sytuacjach należy wprowadzać zmiany w KRS?


W pewnych sytuacjach wręcz koniecznym jest wprowadzenie zmian do KRS, z reguły są to wypadki szczegółowo określone w kodeksie spółek handlowych. Są to takie sytuacje, jak np. zmiana umowy spółki (jakakolwiek zmiana umowy spółki wymaga wprowadzenia do KRS), zmiana adresu siedziby spółki, zmiana firmy spółki, czy zmiany w składzie jej organów – zarządzie i radzie nadzorczej, zmiany w składzie osobowym wspólników.


Czy mogłaby Pani wyjaśnić, czym jest prokura i kiedy się jej udziela?


Prokura jest to specjalny rodzaj pełnomocnictwa, udzielanego przez spółkę lub przedsiębiorcę (osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą wpisaną do CIDG) osobie fizycznej. 

Udzielić prokury może tylko ściśle ustawą określona grupa osób – czyli przedsiębiorcy podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Zakres prokury  zakres umocowania prokurenta określa ustawa – kodeks cywilny (art. 1091 w zw. z art. 1093) i jest on bardzo szeroki, bowiem obejmuje czynności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Prokura jest udzielana na piśmie pod rygorem nieważności, przez co nieważną będzie prokura udzielona np. w formie ustnej. Aby udzielić prokury wymagana jest zgoda wszystkich wspólników prowadzących sprawy spółki w spółkach osobowych, lub zgoda wszystkich członków zarządu w spółkach kapitałowych. Prokurenta można zawsze odwołać. 


Czy po udzieleniu prokury, a przed zgłoszeniem prokurenta do rejestru przedsiębiorców może on dokonywać czynności w imieniu udzielającego prokury?


Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy wpierw wyjaśnić charakter prawny poszczególnych wpisów do KRS. Otóż, na chwilę obecną możemy wyróżnić 2 rodzaje wpisów, które wywołują różne skutki – jest to wpis konstytutywny i wpis deklaratoryjny. Jak sama nazwa wskazuje (łac. constituere – ustanawiać), wpis konstytutywny kreuje dany stan prawny, a więc dopiero od jego dokonania możemy mówić o istnieniu konkretnej sytuacji prawnej. Przykładem wpisu konstytutywnego może być wpis dotyczący rejestracji spółki jawnej. Natomiast wpis deklaratoryjny charakteryzuje się tym, iż jedynie potwierdza zaistnienie danego stanu prawnego, przez co można mówić o jego wcześniejszym istnieniu, o ile został on później potwierdzony wpisem do rejestru. Należy wskazać, że wpis zgłoszeniowy prokurenta do rejestru ma charakter deklaratoryjny. 

Odpowiadając już na pierwotnie postawione pytanie – prokurent może podjąć czynności w imieniu spółki lub przedsiębiorcy już z chwilą udzielenia mu prokury i nie musi czekać, aby być wpisanym do rejestru.