16.05.2018 | Kategoria: Prawo karne

Czym jest stalking?

Zaczyna się od niewinnych sms-ów, rozmów na Facebooku. Z czasem próby kontaktu stają się coraz bardziej natarczywe. Z pozoru niegroźne zachowania mogą przerodzić się w poważne naruszenie prywatności.

Czym jest stalking?

Znamiona stalkingu

Stalking jest stosunkowo nowym przestępstwem wprowadzonym do kodeksu karnego w lutym 2011 roku. Jego znamiona określa art. 190a kodeksu karnego, znajdującym się w rozdziale poświęconym przestępstwom przeciwko wolności. Doktryna prawa karnego uznaje, że dobrem chronionym w przypadku stalkingu jest wolność od ingerencji w sferę prywatności.

Znamiona stalkingu zostały zawężone poprzez wprowadzenie pojęć ocennych. Aby uznać, że przestępstwo zostało dokonane, należy wykazać, iż nękanie było uporczywe, a prywatność pokrzywdzonego została naruszona w sposób istotny albo poczucie zagrożenia jest usprawiedliwione okolicznościami.

W praktyce jednak uznaje się wymóg wykazania istotności naruszenia prywatności za superfluum ustawowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 stycznia 2016 r. (IV KK 196/15, LEX 1976249) stwierdził: Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której uporczywe nękanie pokrzywdzonego łączące się z naruszeniem prywatności, nie stanowiłoby istotnego naruszenia tego prawa. W istocie sama uporczywość nękania, które narusza prywatność pokrzywdzonego, jest uznawana za istotną ingerencję w sferę prywatności.

Ustawodawca szeroko określił zakres czynności wykonawczej przestępstwa stalkingu, uznając że może być ono zrealizowane poprzez ,,uporczywe nękanie”. W jego zakres mogą wchodzić pozornie neutralne czynności, takie jak próby kontaktowania się z pokrzywdzonym, czy wręczanie pokrzywdzonemu prezentów. Zachowania te mogą być irrelewantne z punktu widzenia prawa karnego, jednak jeśli są oceniane całościowo, mogą stanowić dla pokrzywdzonego ogromne obciążenie psychiczne. Z drugiej strony, czynność wykonawcza stalkingu może być również zrealizowana poprzez czynności, które same w sobie mogą stanowić odrębny czyn zabroniony, na przykład groźby karalne (art. 190 §1 kodeksu karnego) lub stosowanie groźby bezprawnej w celu zmuszenia do określonego działania (art. 191 §1 kodeksu karnego).

                                                                                        

Doprecyzowanie znamienia czynnościowego stalkingu za pomocą słowa ,,uporczywe” wskazuje, iż niemożliwa jest realizacja tego przestępstwa poprzez jednostkowe zachowanie sprawcy. Konieczna jest natomiast powtarzalność podejmowanych czynności. Dodatkowo, motywy, które kierują sprawcą, są bez znaczenia. Wykazać należy jedynie jego szczególną determinację do kontynuowania swojego działania. Ze względu na brak klauzuli nieumyślności, stalking jest występkiem który można popełnić jedynie umyślnie.

Skutek

Skutek przestępstwa stalkingu został określony alternatywnie. Dokonanie następuje w momencie  pojawienia się u pokrzywdzonego uzasadnionego poczucia zagrożenia lub istotnego naruszenia jego prywatności.

Poczucie zagrożenia nie musi być sprecyzowane do konkretnego zdarzenia, którego obawia się pokrzywdzony. Dla realizacji znamion przedmiotowych stalkingu wystarczy jakiekolwiek poczucie zagrożenia pokrzywdzonego, z zastrzeżeniem że musi być ono uzasadnione okolicznościami. Oznacza to, że konieczne jest zastanowienie się, czy przeciętny, modelowy obywatel, który znalazłby się na miejscu pokrzywdzonego odczuwałby również zagrożenie spowodowane zachowaniem sprawcy. 

Stalking kiedyś a dziś

Przed wprowadzeniem penalizacji ,,uporczywego niepokojenia” zachowania te próbowano ścigać za pomocą art. 107 kodeksu wykroczeń, statuującego tzw. ,,złośliwe niepokojenie”. Przepis ten stanowił jednak zbyt wąsko określoną ochronę, ze względu na zawężenie strony podmiotowej jedynie do zachowań złośliwych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 czerwca 1995 r. (III KRN 44/95, Prok. i Pr. 1995/11–12, poz. 24) stwierdził, że to wykroczenie może zostać popełnione jedynie z zamiarem bezpośrednim, w "w celu dokuczenia innej osobie". Poza zakresem art. 107 kodeksu wykroczeń pozostały zatem przypadki, w których zachowania sprawcy były motywowane chęcią adorowania ofiary lub uzyskania jej sympatii. Z tego powodu dobrą decyzją ustawodawcy było wprowadzenie przestępstwa stalkingu do kodeksu karnego. 

Powyższe uwagi mają charakter jedynie informacyjny oraz ogólny i nie stanowią porady prawnej. Porada prawna może zostać udzielona przez adwokata lub radcę prawnego jedynie po gruntownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym konkretnej sprawy. Jeśli potrzebujesz porady prawnej, pomożemy Ci znaleźć odpowiednią kancelarię lub możesz zadać bezpośrednio pytanie prawnikom poprzez formularz Zadaj pytanie